ΣΤΕΦΑΝΑΚΟΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ (ΣΑΜΠΑΤΗΣ)

Ένας ακόμη Μανιάτης στην Πρώτη Γράμμη

Ο Ταγματάρχης Σταμάτης Στεφανάκος και το Έπος του Καλπακίου

Η ιστορία της Μάνης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τους αγώνες του Έθνους, και το Έπος του 1940 δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Ανάμεσα στους ήρωες που όρθωσαν το ανάστημά τους απέναντι στην ιταλική φασιστική εισβολή, ξεχωρίζει μια εμβληματική αλλά συχνά αδικημένη από τη μαζική ιστοριογραφία μορφή: ο Μανιάτης Ταγματάρχης Πεζικού Σταμάτης (Σταμάτιος) Στεφανάκος.

Ως Διοικητής του 1ου Τάγματος του θρυλικού 3/40 Συντάγματος Ευζώνων, ο Στεφανάκος υπήρξε ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες της αμυντικής γραμμής στο Καλπάκι, αποδεικνύοντας έμπρακτα τι σημαίνει μανιάτικη ψυχή και στρατιωτική αρετή.

Ακολουθεί η πλήρης παρουσίαση της δράσης του, βασισμένη στα επίσημα στρατιωτικά αρχεία και τις δικές του ιστορικές καταγραφές.

Η Καταγωγή και το Στρατιωτικό Υπόβαθρο

Ο Σταμάτης Στεφανάκος γεννήθηκε με τη βαριά κληρονομιά της Μάνης, μιας περιοχής που για αιώνες τροφοδοτούσε το ελληνικό στράτευμα με σκληροτράχηλους μαχητές και χαρισματικούς ηγήτορες. Επιλέγοντας το επάγγελμα του αξιωματικού, εντάχθηκε στο Πεζικό.

Ως χαρακτήρας και στρατιωτικός, διακρινόταν για τις δημοκρατικές του πεποιθήσεις. Η προσήλωσή του αυτή τον ώθησε να λάβει ενεργό μέρος στο Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935 στο πλευρό των βενιζελικών αξιωματικών. Μετά την καταστολή του κινήματος, το τότε καθεστώς προχώρησε στην αποτάξή του από το στράτευμα, στερώντας προσωρινά από την πατρίδα έναν εξαιρετικό τακτικιστή.

Η Επιστράτευση του 1940: Η Επιστροφή στην Πρώτη Γράμμη

Τον Οκτώβριο του 1940, με τα σύννεφα του πολέμου να πυκνώνουν πάνω από την Ελλάδα, το Γενικό Επιτελείο Στρατού και η κυβέρνηση Μεταξά συνειδητοποίησαν ότι η επικείμενη σύγκρουση απαιτούσε τους πιο έμπειρους πολεμιστές, ανεξαρτήτως παλαιών πολιτικών διώξεων.

Ο Σταμάτης Στεφανάκος ανακλήθηκε αμέσως στην ενεργό δράση με τον βαθμό του Ταγματάρχη. Του ανατέθηκε μια από τις πιο κρίσιμες αποστολές: η διοίκηση του 1ου Τάγματος του 3/40 Συντάγματος Ευζώνων. Το Σύνταγμα αυτό, με έδρα την Άρτα, υπαγόταν στην περίφημη 8η Μεραρχία Πεζικού υπό τον Υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο, η οποία είχε αναλάβει το τιτάνιο έργο να κρατήσει την άμυνα της Ηπείρου.

Ο Άθλος στη Μάχη του Καλπακίου

Όταν εκδηλώθηκε η ιταλική επίθεση την 28η Οκτωβρίου 1940, το 1ο Τάγμα του Στεφανάκου βρέθηκε αμέσως στη δίνη των επιχειρήσεων. Το Καλπάκι αποτελούσε τον κεντρικό κόμβο της ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας. Αν έπεφτε, ο δρόμος για τα Ιωάννινα και την ενδοχώρα θα άνοιγε διάπλατα για τις σιδηρόφρακτες ιταλικές μεραρχίες.

Ο Ταγματάρχης Στεφανάκος, εκμεταλλευόμενος άριστα το ανάγλυφο του εδάφους και συντονίζοντας τους 720 άνδρες του, οργάνωσε μια υποδειγματική άμυνα φθοράς. Παρά την απόλυτη υπεροπλία των Ιταλών σε πυροβολικό, αεροπορία και άρματα μάχης, το τάγμα των Ευζώνων αρνήθηκε να υποχωρήσει. Με αντεπιθέσεις, νυχτερινές ενέδρες και πεισματώδη άμυνα στα υψώματα, ο Στεφανάκος κατάφερε να εγκλωβίσει και να αποκρούσει τις ιταλικές δυνάμεις, καθηλώνοντας το εχθρικό XII Σώμα Στρατού.

Η Ιστορική του Παρακαταθήκη και το Συγγραφικό Έργο

Ο Στεφανάκος δεν ήταν μόνο ένας γενναίος πολεμιστής στο πεδίο της μάχης, αλλά και ένας οξυδερκής στρατιωτικός αναλυτής. Μετά το τέλος του πολέμου, φέροντας πλέον τον βαθμό του Αντισυνταγματάρχη ε.α., ένιωσε το χρέος να καταγράψει την αλήθεια για τις πρώτες εκείνες δραματικές ημέρες.

Εξέδωσε στην Αθήνα μια πολύτιμη και σπάνια ιστορική μελέτη με τίτλο: «Η Μάχη του Καλπακίου κατά την αιφνιδιαστικήν επίθεσιν των Ιταλών την 28ην Οκτωβρίου 1940». Στο έργο αυτό, το οποίο τυπώθηκε με τη μέθοδο του πολυγράφου, περιγράφει με στρατιωτική ακρίβεια, σχεδιαγράμματα και αναλύσεις τις κινήσεις του τάγματός του.

Στα κείμενά του, ο Μανιάτης αξιωματικός συμπυκνώνει το μέγεθος του κατορθώματος με λόγια που συγκλονίζουν, αναδεικνύοντας το μεγαλείο των ανδρών του:

«Οι 720 άνδρες του 1/40 τάγματος ευζώνων τελείως μεμονωμένοι περιεφρόνησαν το γόητρον της Ιταλίας… και στηριχθέντες εις τας αρετάς και ικανότητάς των και αποφασίσαντες ή να νικήσουν ή να πεθάνουν επί τόπου κατόρθωσαν να νικήσουν το ΧΙΙ Σώμα Στρατού του εχθρού».

Ο ίδιος χαρακτήριζε τη νίκη στο Καλπάκι ως το «μεγαλύτερον στρατιωτικόν γεγονός της νεωτέρας Ελλάδος», διότι εκεί αποδείχθηκε ότι η αριθμητική υπεροχή λυγίζει μπροστά στην ακλόνητη απόφαση για ελευθερία.

Το ιστολόγιο «Οι Μανιάτες είναι παντού» τιμά τη μνήμη του Ταγματάρχη Σταμάτη Στεφανάκου, ενός γνήσιου τέκνου της Μάνης, που κράτησε Θερμοπύλες στα βουνά της Ηπείρου και έγραψε με χρυσά γράμματα το όνομά του στο Έπος του '40.